De resultaten van duizenden metingen interpreteren en uitleggen: “We zijn heel benieuwd wat er uit de combinatie van onze drie meetnetten komt”

Veelvoorkomende industriële stoffen, medicijnresten, onbekende stoffen en de effecten op dieren en planten. Duizenden resultaten komen uit alle metingen van de Schone Maaswaterketen (SMWK). De werkgroep Monitoring en duiding is begonnen die duiden.

Aan het woord is Janneke Snijders, trekker van deze werkgroep en regisseur schoon water bij Waterschap Aa en Maas in Oost-Brabant.

Wat is de focus van de werkgroep Monitoring en duiding?

“In het actieprogramma van de Schone Maaswaterketen staat dat we het aantal microverontreinigingen in de Maas willen terugbrengen. Vergeleken met 2023, toen we begonnen met meten, met 30 procent in 2040. Om te weten of dat gelukt is, moeten we de waterkwaliteit volgen door die te meten en daar richten wij ons op.”

Wat meet de SMWK allemaal?

“We hebben drie meetnetten. In het eerste meten we sinds 2023 vier keer per jaar op dertig punten 38 schadelijke stoffen: industriële stoffen en medicijnresten waarvan we weten dat ze veel aanwezig zijn. Hiermee komen we op 4.560 meetresultaten per jaar. Maar elke stof zit in een pakket en met die bijvangst erbij komen we op meer dan 54.600 meetresultaten.

Ons tweede meetnet draait om screening van nieuwe schadelijke stoffen, misschien wel de volgende PFAS. We willen ons niet blindstaren op de problemen die we nu hebben. Deze methode is nog sterk in ontwikkeling en kost minder geld en tijd dan het chemische meten. Er komen geen exacte stoffen uit, wel de chemische eigenschappen. Zien we heel veel pieken, dan moeten we wellicht uitzoeken of het om stoffen gaat die kwaad kunnen.

We hebben nog een derde meetnet, waarin we laten meten welke stoffen schadelijk zijn voor dieren en planten in het water. Via tests, zogeheten bioassays, wordt bekeken of een stof een toxisch of hormonaal effect heeft en of de celdeling sneller of langzamer gaat. Binnenkort horen we de eerste uitslagen. ”

Wat doet de SMWK met al die duizenden meetresultaten?

“We hebben nu ruim twee jaar aan resultaten liggen van ons eerste meetnet waarin we die 38 stoffen meten. Daar focussen we ons allereerst op en die proberen we nu te duiden. Zodat je bij al die getallen en grafieken een verhaal kunt vertellen dat iedereen begrijpt, ook als je geen expert bent. We gaan op een paar stoffen inzoomen en er een uitgebreider verhaal van maken. Dit gaan we voor het eind van het jaar publiceren in de Atlas van de Schone Maas op de website.

Ook de eerste resultaten van het tweede en derde meetnet gaan we proberen te duiden. We kijken nog of we hier ook over gaan communiceren via de Atlas of dat dit in eerste instantie voor de experts binnen de SMWK is.

We zijn dus eerst bezig geweest om die meetnetten uit te denken en in werking te laten treden. En nu zitten we in de fase van het duiden. Het is natuurlijk superleuk en spannend wat er uit gaat komen. Later dit jaar gaan we ook die drie meetnetten combineren. Dan krijg je een soort ‘één plus één is drie’. Daar zijn we heel benieuwd naar.”

Hoe gaat de samenwerking tot nu toe?

“Omdat we op zo’n groot schaalniveau zitten en samenwerken met heel veel partners die verschillende expertises hebben, kunnen we veel nieuwe dingen doen en van elkaar leren. Niet allemaal het eigen wiel proberen uit te vinden, maar allerlei nieuwe meetmethodes en analyses uitproberen in een unieke proeftuin. Dat vind ik heel gaaf.

De drinkwaterbedrijven monitoren van oudsher vaker en meer stoffen dan de waterschappen omdat ze aan hele strenge eisen voor het drinkwater moeten voldoen. Sommige stoffen zijn misschien ecologisch gezien niet zo schadelijk, maar wel heel persistent. En die vinden drinkwaterbedrijven bij hun innamepunten en daar maken ze zich zorgen over. Terwijl wij als waterschappen ons zorgen maken over stoffen die schade toebrengen aan vissen en planten. Nu komen die werelden samen, dus dan heb je een veel bredere kennis van stoffen en hun eigenschappen, een kruisbestuiving. Je merkt ook dat de experts elkaar onderling sneller weten te vinden met vragen.”

Heb je een oproep aan andere organisaties?

“We moeten momenteel een enorme hoeveelheid data interpreteren en zoeken naar manieren om hierbij hulp van anderen in te schakelen. Bijvoorbeeld via een hackathon of door slimme dataspecialisten ernaar te laten kijken. Wellicht herkennen zij patronen of kunnen ze onze meetdata  koppelen aan andere datastromen om de bronnen van een verontreiniging te vinden.

Dus: heb je goede ervaringen met het snel duiden van veel stoffen en kun je dat uitleggen zodat het voor iedereen duidelijk is, laat het ons weten. Of heb je bijzondere inzichten opgedaan over stoffen of bronnen van stoffen, dan horen we het ook graag.” 

Tekst: Thessa Lageman, tekstbureau Onder Woorden.

SMWKennismaken | Samen werken aan een schonere Maas

De Schone Maaswaterketen werkt samen met een elftal partners: vijf waterschappen, drie drinkwaterbedrijven, het ministerie van IenW, Rijkswaterstaat, en vereniging RIWA-Maas. De organisatie is verdeeld in verschillende werkgroepen. In dit artikel kun je lezen waar de werkgroep Monitoring en duiding zich mee bezighoudt.